Szkiełkiem po oku (7) O strategii rozwoju Zielonej Góry autorstwa KOlszaka

Na początku pozwolę sobie ocenić, że każda próba nakreślenia strategii miasta powinna być zauważona i doceniona. Nawet jeśli nie posiada waloru dokumentu naukowego ani planistycznego to jest głosem mieszkańca i jego spojrzeniem na kluczowe zagadnienia rozwojowe.

Na wstępie należy zauważyć, że stosunek społeczeństwa do dokumentów planistycznych jest ambiwalentny. Z jednej strony dostrzega się potrzebę żeby wszystkie działania podejmowane przez samorządy zmierzały do realizacji szerszego zamierzenia, z drugiej strony obywatele są sceptycznie nastawieni do planów, które najlepiej znają z gospodarki centralnie planowanej w PRL. Słynne „pięciolatki” nie miały za zadanie stawiania celów i konsekwentnej ich realizacji, ale stawały się li tylko elementem propagandy. Po 1989 roku powstała potrzeba tworzenia innych co do budowy i celu dokumentów strategicznych. Jeśli się spojrzy na pierwsze strategie to były to dokumenty naiwne i chaotyczne w swej budowie i formie. Wraz z rozwojem sektora firm doradczych, ale przede wszystkim z uwagi na wymogi aplikowania o środki europejskie w perspektywie finansowej 2004-2006 dokumenty te zaczęły mieć bardziej profesjonalny charakter.

Tym niemniej istnieje ciągle wiele samorządów, których strategie, poza literalnie wymienionym zbiorem inwestycji przeznaczonych do realizacji, nie ustalają kierunku i nie definiują celów, które samorząd zamierza zrealizować. Do takich miast zdecydowanie należy Zielona Góra, której strategia jest zlepkiem antycypacji pozbawionych głębszej refleksji i idei. Można się ze mną zgodzić lub nie zgadzać, ale uważam, że miasta, które są „w tyle” nie mogą rozwijać się w sposób standardowy i schematyczny. Jeśli celem jest dominująca pozycja w walce o „palmę pierwszeństwa” w regionie to powinniśmy mieć w tej strategii także elementy niestandardowe i wyróżniające wśród innych ośrodków, z którymi konkurujemy. Nie trzeba też przypominać, że w naszym mieście w dalszym ciągu nie wypracowano społecznego konsensusu co do tożsamości miasta i jego wyróżników.

Przeanalizowałem dwa dokumenty Krzysztofa Olszaka (Oczkiem i szkiełkiem: http://www.mmzielonagora.pl/artykul/moim-oczkiem-i-szkielkiem-10-o-strat..., Propozycja strategii długofalowego i wieloletniego planu rozwojowego dla miasta Zielona Góra – zarys i wybór: http://www.scribd.com/doc/46104647/Zarys-planu-rozwoju-Zielonej-Gory ) i co do zasady odnoszę się do nich dość krytycznie. Oczywiście jeśli jest to pierwsza próba stworzenia dokumentu strategicznego przez autora to trzeba tej inicjatywie przyklasnąć i zachęcić do dalszych badań i poszukiwań. Tym niemniej oba materiały nie przekonują mnie, co wyjaśniam poniżej.

Propozycja strategii długofalowego i wieloletniego planu rozwojowego dla miasta Zielona Góra – zarys i wybór

We wstępie autor zastrzega sobie, że nie będzie przedstawiał informacji o charakterze demograficznym i statystycznym, tym niemniej czytając pracę K. Olszaka nie mogłem się oprzeć wrażeniu, że jego wywody nie są poparte znajomością tych statystyk bez których moim zdaniem szanujący badacz obejść się nie może. Oczywiście na pewno p. Olszak nadrabia tu znajomością miasta, którego historię i problemy życia codziennego zna dobrze.

1. Miasto w regionie i kraju.

Trudno mi się zgodzić już z pierwszym zdaniem, zgodnie z którym połowę obszaru miasta zajmują lasy. Powyższe może dotyczyć terenu byłego województwa zielonogórskiego, ale nie miasta, w którego obrębie granic administracyjnych lasów jest raczej mało.

Z drugiej strony lasy okalające miasto to jeden z podstawowych i być może najważniejszy problem miasta, który hamuje jego rozwój. Miasto w dalszym ciągu nie porozumiało się z Regionalną Dyrekcją Lasów Państwowych i nie ma możliwości ekspansji na tereny zajmowane przez lasy. Tym samym istnieje „głód” obszarów, które mogłyby zostać przeznaczone pod inwestycje.

W rozdziale nie podkreślono bliskości miasta do granicy z Niemcami. Tym niemniej potrafię zrozumieć autora jeśli o tym nie wspomina, gdyż gros samorządów nie potrafiło wykorzystać przygranicznego położenia, a przykłady harmonijnej współpracy jak w przypadku symbiozy miast Zgorzelec i Goerlitz są wyjątkiem potwierdzającym regułę. Nie wspomniano też o szlakach komunikacyjnych Zielonej Góry z Polską i z Europą.

2. Gospodarka i energetyka

Autor sugerując zagospodarowanie opustoszałych hal na centra handlowe przez miasto prawdopodobnie zapomniał o przeszkodach prawnych, które to utrudniają bądź wręcz uniemożliwiają. Nie jest bowiem zgodne z zasadą konkurencyjności aby samorządy i organy władzy publicznej podejmowały działalność gospodarczą. Stanowi to duże niebezpieczeństwo dla podmiotów, które działają na warunkach komercyjnych.

Wydaje mi się, że autor w pewien sposób przeczy sam sobie, jeśli we wstępie wspomina, że sektor handlowo – usługowy jest nasycony, jeśli nie przesycony, a zaraz potem sugeruje zagospodarowanie kolejnych miejsc pod handel.

Co do energetyki to autor trafił przysłowiową „kulą w płot”. Zielona Góra nie ma zbyt wielkiego potencjały jeśli chodzi o produkcję energii ze źródeł odnawialnych. Nie widzę najmniejszej możliwości budowy w Zielonej Górze ani farmy wiatrowej ani elektrowni wodnej. Do budowy pierwszej potrzebna jest przestrzeń, której miasto nie ma i odpowiednie warunki pogodowe, których też nie ma, do budowy elektrowni wodnej potrzebna jest także jedna bardzo ważna rzecz, której miasto także nie ma – rzeka.

Jeśli chodzi o gospodarkę odpadami to na pewno jest ona ważna, ale nie rozpatrywałbym jej z uwagi na specyfikę w ujęciu gospodarczym, ale przy rozwiązaniach dotyczących ochrony środowiska. Nawiasem mówiąc osobnej szczegółowej analizy środowiskowej zabrakło mi w opracowaniu.
Zgadzam się, że w mieście za sprawą ABD i LfC (zlokalizowana co prawda w niedalekim Czerwieńsku) istnieje potencjał do rozwoju nowoczesnych technologii informatycznych i biotechnologii. Jeśli dodać do tego potencjalne wsparcie naukowo – badawcze w postaci Uniwersytetu Zielonogórskiego powstającego w Starym Kisielinie Parku Naukowo – Technologicznego to mogło by się okazać, że nasze oczekiwania w tym zakresie są uzasadnione. Martwią mnie jednak coraz częściej słyszalne głosy o złym zarządzaniu Uniwersytetem, co może mieć negatywny wpływ na jego funkcjonowanie a w rezultacie przygotowanie specjalistów do pracy w sektorach nowych technologii. Jeśli do tego dodać to, że zupełnie „bez głowy” zaplanowano funkcjonowanie Parku Naukowo – Technologicznego to znaczy, że mogą być problemy z podażą wartościowych pracowników na rynku.

3. Potencjał demograficzno – zawodowy

Spostrzeżenia, co do których trudno mieć zastrzeżenia. Oczywiście migracje mają miejsce z uwagi na brak perspektyw rozwoju zawodowego w mieście. Jeśli z Lubuskiej Listy Płac wynika, że najlepiej opłacani są urzędnicy Marszałka i pracownicy naukowi to jest to przyczyna do wszczynania alarmu. W gospodarce niewiele się dzieje. Strefa Aktywności Gospodarczej nie dała miejsc pracy i miasto chyba nie ma pomysłu na nowe tereny pod inwestycje dla potencjalnych inwestorów. Im dłużej trwa ten impas, tym bardziej stajemy się ośrodkiem zacofanym i możemy się spodziewać dalszego odpływu ludności z miasta i zubożenia społeczeństwa.

Nie zgadzam się z tym, że nie powinno się stymulować inicjowania działalności gospodarczej. Mikroprzedsiębiorstwa i Sektor MŚP to ponad połowa PKB całej Europy. W tych właśnie małych firmach jest przyszłość Europy a w ten sposób także Polski. Problem jest zgoła inny – systemowy. Polski system nie ułatwia zakładania działalności gospodarczej. Proponowane przez rząd rozwiązania są fasadowe, a dotacje oferowane przez urząd pracy czy nawet przez programy UE dla osoby, która ma dobry pomysł ale nie posiada kapitału są po prostu śmiesznie niskie.

4. Infrastruktura

Jeśli chodzi o plan rewitalizacji miasta, to mimo iż nie opiera się on na konkretnym dokumencie planistycznym, to miasto naprawdę pięknieje i tu sprawdzają się działania doraźne. Jeśli w takim tempie będziemy dokonywać rewitalizacji miasta w następnych latach to ma ono szansę stać się estetyczną perełką na Ścianie Zachodniej. Nie sądzę, że dobrym pomysłem jest tu forowanie rozwiązań dość kłopotliwych w realizacji i w weryfikacji.

Jeśli chodzi o komunikację publiczną to nie jest to tylko PKS i MZK. Wprawdzie są zlecone przez miasto badania rynkowe nad możliwością wprowadzenia autobusów zasilanych za pomocą energii elektrycznej, tym niemniej nie wydaje mi się to ani potrzebne ani uzasadnione ekonomicznie. Problemem podstawowym moim zdaniem jest relacja pomiędzy spółką odpowiedzialną za transport miejski a miastem, które nie ma żadnej kontroli nad dotacją, którą przekazuje rokrocznie spółce. Nie mogę potwierdzić, że Miasto Zielona Góra posiada połowę udziałów w PKS Zielona Góra, ale na gruncie wiedzy którą posiadam wydaje mi się, że tak nie jest.

Wsparcie połączeń rzecznych między Cigacicami i Brandenburgią, podobnie jak koordynację całości ruchu turystycznego na rzece Odrze pozostawiłbym w kompetencjach Marszałka Lubuskiego i gmin leżących na trasie lubuskiej żeglugi rzecznej.

5. Oświata i kultura

Nie zgadzam się też, że Centrum Biznesu powinno być zaadaptowane na siedzibę ośrodka kultury. W mieście z powodzeniem funkcjonują instytucje kultury (ZOK, RCAK), na pewno dobrą robotę wykonuje Kombinat Kultury i BWA, a pewnie pominąłem inne instytucje, które wiele robią na tym polu. Nie sądzę, że rachunek ekonomiczny i potrzeby społeczne przemawiają za tym, żeby tworzyć kolejną instytucję, której większość kosztów funkcjonowania pochłaniałyby koszty utrzymania budynku.

6. Turystyka, sport i rekreacja

Jeśli autor proponuje ochrzcić Zielona Górę miastem festynów to ja się z takim planem głęboko nie zgadzam. Uważam, że miasto – dzięki temu, że nie ma w nim przemysłu – stać na wypromowanie ciekawego produktu turystycznego. Z klocków tj. winobranie, tradycja winiarska, starówka, procesy czarownic można stworzyć całkiem ciekawą układankę.

Jeśli chodzi o sport to wydaje się, że solą w oku osób zarządzających sportem w Zielonej Górze jest obiekt przy ulicy Sulechowskiej, który jest stadionem o przestarzałej infrastrukturze. Wydaje się, że na tym polu potrzebna jest męska decyzja o zaprzestaniu dofinansowywania drugoligowej Lechii Zielona Góra przez miasto i przeznaczenie tych pieniędzy na poprawę infrastruktury w perspektywie kilkuletniej.

Jestem gorącym zwolennikiem zaprzestania wydawania pieniędzy przez miasto na żużel, który posiada sponsorów i kibiców, którzy są zdolni ponosić ciężar funkcjonowania ekstraligowej drużyny żużlowej. Na przeciwnym azymucie znajdują się bowiem sportowcy reprezentujący niszowe dyscypliny, których miasto nie dofinansowuje wcale lub w dalece niewystarczającym zakresie.

Dokonując inwentaryzacji zasobów Krzysztof Olszak jakby zupełnie zapomniał o hali CRS, które stają się wizytówką sportowej i rekreacyjnej Zielonej Góry. Jeśli chodzi o basen na ulicy Wyspiańskiego to wydaje mi się, że nie jest on konkurencją dla parku wodnego. Myślę, że to sama korzyść dla basenu przy Wyspiańskiego, że został on odciążony, gdy wczesnej korzystanie z tego obiektu było bardzo uciążliwe. O ile modernizacja „Tatrzańskiej” wydaje się potrzebna i pożądana, o tyle mówienie o turystyce w tym zakresie wydaje się być już śmieszne.

Reasumując oprócz trafnych spostrzeżeń w swojej opinii zawarłem wiele krytycznych uwag pod adresem pracy Krzysztofa Olszaka. Brakuje mi tu zdecydowanie analizy SWAT, co najbardziej uwidacznia się przy analizie posiadanych zasobów. Proponowane rozwiązania nie zawierają szczegółowego uzasadnienia. Tym niemniej dla mnie jako kogoś kto liznął trochę metodologii budowania takich strategii wydaje się to opracowanie wartościowe. Ufam, że uwagi tu zawarte położą nowe światło na zmodyfikowane przez Krzysztofa Olszaka uwagi do strategii.

* * *

Zobacz nas na facebooku: 

strona portalu Moje Miasto Zielona Góra

strona bezpłatnego tygodnika miejskiego MM Moje Miasto Zielona Góra