Internet i rozrywka informacyjna

W prowadzonej dyskusji w komentarzach do mojego artykułu „Współczesne media i my” (http://www.mmzielonagora.pl/artykul/wspolczesne-media-i-my-39465.html) Narya (dziękuję) zaznajomił mnie z pojęciem „rozrywki informacyjnej” jako swoistego opisu obecnej kondycji współczesnego systemu dostarczania informacji. W zasadzie nie tylko do systemu upowszechniania treści się to pojęcie stosuje, ale również do samych tych treści. Główną przyczyną tego jest (moim zdaniem) kryzys autorytetu dziennikarza, jako swoistego wzorca z Sevre dla rzetelnej i inteligentnej informacji.

Przypomnijmy sobie na początek, jak do było drzewiej...

Jedynym źródłem informacji dla człowieka jeszcze 20 lat temu była telewizja, radio i prasa (oraz wieści z drugiej ręki – czyli co Kowalski słyszał i co nam powiedział). Z racji utrudnionej (również z uwagi na wojnę ideologiczną pomiędzy systemami politycznymi) komunikacji i współpracy między mediami na całym świecie, jedną z najważniejszych osób w redakcjach mediów był REPORTER ZAGRANICZNY – człowiek który dłuższy czas przebywał w dalekich krajach, nasiąkał inną kulturą i dostarczał informacji nie tylko najważniejszych i najbardziej „chwytliwych”, ale również opowiadał w swoich reportażach o codziennym życiu ludzi w dalekich krajach. Koronnym przykładem była postać Ryszarda Kapuścińskiego – wspaniałego dziennikarza, ale przede wszystkim humanisty, czyli człowieka, który spełnia rolę „tłumacza kultur, atakuje powszechnie panującą ignorancję, stereotypy, przesądy.” (Wojciech Jagielski, „ZNAK” NR 621, LUTY 2007).

Dotyczyło to również oczywiście dziennikarzy krajowych i lokalnych – warsztat dziennikarski oznacza bowiem wiedzę i umiejętność wyboru pożądanych treści dla czytelników/widzów/słuchaczy – i przystępnego, a jednocześnie inteligentnego ich przekazania. Dziennikarz to element łączący lokalność z poziomem krajowym i globalnym, informuje bowiem lokalność o tym co dzieje się „na zewnątrz”, ale również przekazuje zewnętrzu to, co dzieje się w lokalności.

Oczywiście piszę o pewnej idei – z praktyką bywało jak zwykle – różnie. Faktem jest jednak, że w dobie ograniczonego dostępu do informacji, autorytet dobrego dziennikarza był o niebo większy, niż obecnie.

Jak wspomniałem w komentarzach do „Współczesne media i my” - autorytet ten opierał się na naszej wierze, czy też przekonaniu, iż dziennikarz jest specjalistą od wyboru treści dla nas ważnych i interesujących nas (przykładem - dziennikarz muzyczny, który wystawiając recenzję danego albumu jednocześnie pełni rolę animatora kultury – zachęcając do zapoznania się z czymś, lub właśnie to odradzając). Wybrane przez dziennikarza tematy powinny być bowiem zawsze tematami ważnymi społecznie lub kulturowo – i pełnić tzw. funkcję „ubogacającą” - pod wpływem treści powinniśmy się rozwijać intelektualnie, moralnie, duchowo...

„Przyspieszenie i spłycenie informacji we współczesnych mediach jest przez to między innymi niebezpieczne, że upowszechnia stereotypy. Szybko! Szybko! Nie ma czasu na szczegóły, wieloznaczności, różnice, odcienie. Coś jest białe albo czarne i tyle – ostrzegał Kapuściński w Lapidariach. „ - pisze Wojciech Jagielski – i właśnie owo szybko, szybko powoduje nie tylko chaos informacyjny i śmietnik informacyjny, ale prowadzi do „rozrywki informacyjnej”.

Współczesny statystyczny dziennikarz nie ma specjalnie czasu na dogłębne poznawanie tematu, na emocjonalne podejście, na namysł filozoficzny, na szukanie podwójnego dna, czy na zastanawianie się nad wpływem propagowanych przez siebie treści na odbiorców. Współczesny dziennikarz nie tyle poznaje i przybliża informacje, a je produkuje. Wiele serwisów internetowych „żeruje” na prasie, swe artykuły opierając na treściach z niej zaczerpniętych (mówię tu o serwisach czysto internetowych, nie zaś tych powiązanych bezpośrednio z gazetami i czasopismami, jak np. portal http://www.gazetalubuska.pl

i Gazeta Lubuska). W ten sposób następuje proces kopiowania i adaptowania do własnych potrzeb informacji już wytworzonej. Kultura „kopiuj- [zmień] -wklej" to nie tylko wymysł leniwych uczniów i studentów – to codzienność wielu dziennikarzy. W dobie wielkiego przyspieszenia obiegu informacji coraz częściej przecież spotykamy się ze zjawiskiem „braku tematów” - a że o czymś napisać trzeba, pojawiają się tematy „zastępcze”, czyli plotki, ploteczki, michałki, treści mało ważne i... częstokroć mało wiarygodne.

Jeśli dołączymy do tego procesu wypływający z umasowienia kultury pęd do konsumowania informacji szybkiej, lekkiej i przyjemnej, mającej dać chwilowe zaspokojenie ciekawości i pozostawić pozytywne wrażenie – trend przynoszący oglądalność (czy klikalność) ale nie pozostawiający śladu w odbiorcy – zaczynamy docierać do sedna „rozrywki informacyjnej”.

Nawiążę teraz – żeby lepiej wytłumaczyć swoje podejście – do teatru.

W teatrze i innych sztukach scenicznych, z którymi miałem do czynienia, powiada się tak: jeśli chcesz wystąpić na scenie, musisz wiedzieć PIĘĆ podstawowych rzeczy:

1. KIM JESTEŚ?

2. CO MÓWISZ

3. DO KOGO TO MÓWISZ?

4. PO CO TO MÓWISZ?

5. JAK TO MÓWISZ?

I zauważmy - punkt 5 jest OSTATNIM w procesie budowania postaci scenicznej, a także spektaklu (jak i każdego innego przekazu). Dzieje się tak dlatego, że w sztuce scenicznej ważny jest PRZEKAZ a nie jego FORMA. Widz ma spektakl przeżyć – śmiać się, płakać lub złościć, widz ma o spektaklu myśleć i opowiadać znajomym, a nie tylko bezrefleksyjnie obejrzeć i po wyjściu przez pół godziny DOBRZE SIĘ CZUĆ.

Zasadniczo te 5 punktów, jak i cel – przekaz (i przeżycie odbiorcy) można odnieść również (pod pewnymi obostrzeniami) do procesu tworzenia przekazu medialnego. W przekazie medialnym jakiego pragnelibyśmy, wyglądałoby to zatem mniej więcej tak:

1. Jestem kompetentnym dziennikarzem, który ->

2. Przekazuje ważne treści ->

3. Ludziom, którzy oczekują ode mnie profesjonalizmu ->

4. Aby ich zaciekawić, wzbogacić ich wiedzę, wywołac przeżycie, zostawić w nichg ślad ->

5. Mając więc treść napisze ją tak a tak...

„Rozrywka informacyjna” powstaje natomiast w chwili, gdy wszystko odwracamy i stawiamy ową hierarchię na głowie - aż przyjmuje ona postać taką:

1. JAK TO MÓWISZ?

2. PO CO TO MÓWISZ?

3. DO KOGO TO MÓWISZ?

4. CO MÓWISZ

5. KIM JESTEŚ?

A zatem najważniejszym etapem tworzenia jest WYBÓR FORMY I TARGETU – grupy docelowej. Treść przekazu i jego twórca stają się niewiele ważne, jako że nie wpływają one istotnie na przekaz (a wręcz mogą go zakłócać). A zatem w takiej strukturze:

1. Ważne aby pisać/mówić łatwo i przystępnie, kolorowo i językiem młodzieżowym, na luzie ->

2. Żeby zaciekawić, przykuć uwagę, nie nudzić ->

3. Ludzi którym nie chce się czytać długich i trudnych tekstów, w zasadzie ludzi którym nie chce się czytać po prostu ->

4. Treść zatem jest zupełnie dowolna, oby była dość modna i rozpoznawalna, a zatem wpływ ->

5. Pisacza tekstów ogranicza się do pewnego odtwarzania sztampy treściowej – ma być punktem wymiennym, albowiem teksty mają być do siebie podobne niezależnie od twórcy

Czym jest „rozrywka informacyjna zatem”? Ano wspomnianym przeze mnie we wcześniejszym artykule pajączkiem łażącym po Papieżu. Krawatem czy krzesłem Prezydenta podczas spotkania międzynarodowego. Reklamówką Pani prezydentowej. A dalej – tym co je gwiazda filmowa, gdzie się ubiera słynna tancerka, gdzie sika znany piłkarz. A jeszcze dalej – opisami i rankingami ubiorów gwiazdek seriali, nowymi butami kierowcy rajdowego, czy ćwiekiem na języku córki służącej prezentera telewizyjnego. Doskonale puentuje to obrazujący niniejszy artykuł jeden z lepszych demotywatorów, jaki ostatnio widziałem naśmiewający się z programu „Taniec z gwiazdami” - „NOWA EDYCJA! Taniec z osobami które znają gwiazdy!”

A ile takich treści pojawia się co chwile w Internecie? Oto licznik orientacyjnie pokazujący, ile od chwili naszego wejścia na tę stronę wytworzono na świecie wpisów na blogach, założono profili na Facebooku, obejrzano filmów na Youtube, dokonano wyszukań w Google... Nie zdajemy sobie zazwyczaj sprawy ile tego jest...

http://www.personalizemedia.com/garys-social-media-count

Co można z tym zrobić? Niestety nie za wiele. „Rozrywka informacyjna” jest zjawiskiem, które jest zapętlone w sprzężenie zwrotne – oto dziennikarze produkują treści, które mają nie dostarczać informacji, a rozrywki, bowiem odbiorcy tego oczekują... Odbiorcy zaś konsumują takie treści, bowiem dziennikarze głównie takie właśnie produkują. Tak czy siak znaleźć je jest znacznie łatwiej, niż zawodowe i ambitne dziennikarstwo (długie i męczące teksty, które czyta się dłużej niż minutę, dotyczące spraw które są daleko albo „bez sensu”).

Co powoduje „rozrywka informacyjna”?

Na poziomie kulturowym – totalną destrukcję – oto bowiem w jedno zostały połączone dwie sfery życia społecznego – rozrywka i informacja (oczywiście zawsze istniała taka hybryda, lecz mówimy tu o jej dominacji a nie współwystępowaniu). Oznacza to:

• degenerację czystej sfery rozrywki (jeśli nie będzie połączona z informacją – nie dotrze do ludzi, nie sprzeda się, więc po co ją tworzyć?)

• degenerację czystej informacji (skoro nikt nie chce czytać o Boliwii czy kontekstach psychospołecznych i kulturowych rozwoju Internetu - to po co o tym pisać?)

   

  W konsekwencji następuje zubożenie społeczeństwa, które coraz trudniej przyswaja informację i rozrywkę czystą, nastawiając się na powierzchowny, obowiązkowo prosty i banalny przekaz.

Na poziomie społecznym – oznacza to wytwarzanie pokoleń coraz mniej nastawionych na wyszukiwanie informacji i jej krytyczną analizę. Ważniejszą umiejętnością staje się wybór pośród dostępnych atrakcji aniżeli sprecyzowane poszukiwanie interesujących nas rzeczy. Co więcej – oznacza to również niewielki stopień inspirowania się odebranymi treściami – a zatem mniejszy pęd ku rozwojowi własnemu.

Na poziomie mediów – oznacza to schyłek dziennikarzy starej daty i nacisk na szybką i równie szybko przemijająca porcję informacji – newsa. Oraz kopiowanie treści. Oraz utratę kolejnych dóbr społecznych – kolejnych autorytetów.

Na poziomie psychicznym – opisywane przez postmodernistów (jak Baudrillarda czy Lyotarda) znudzenie, opór odbiorców, wytwarzanie „ściany” przed odbieranymi treściami – albowiem my, odbiorcy CHCEMY czuć się ważni, CHCEMY wiedzieć że zależy komuś na NAS, na naszym ROZWOJU, na naszej WIEDZY – a nie tylko na kliknięciu w link, czasie spędzonym na stronie, na ilości odsłon reklamy...

W konsekwencji – być może wcale niezbyt dalekiej – oznaczać to może po prostu odwrócenie się elit intelektualnych i twórczych od popularnych mediów i poszukiwania niszowych serwisów, elitaryzację w dostępie do informacji. Na rzetelną informację będzie bowiem stać ludzi wykształconych i dobrze zarabiających – którzy jednocześnie będą mieli czas i wystarczająca wiedzę (oraz odpowiednie przyzwyczajenia) na zapoznawanie się z ambitnymi treściami. Dla reszty pozostanie... kolorowa miałka papka, swoiste „Pulp fiction”, czyli informacja mająca na celu jedynie uwodzenie odbiorcy, a nie wejście z nim w rozwojowy dialog, w interakcję.

Jak to rozwiązać? Czy technologia może nam w tej sytuacji pomóc?

O tym w następnym artykule – felietonie socjal-medialnym. Będzie w nim o sztucznych inteligencjach, metadanych, botach przeszukujących treści, naszych tożsamościach online.

Cytowane fragmenty pochodzą stąd: http://mateusz.pl/znak/200702.htm

BTW – ciekawskich zachęcam do czytania bloga zielonogórskiego filozofa kultury i mediów – Marcina Sieńko - http://blog.sienko.net.pl